Osteochondroza: przyczyny, objawy, leczenie

Osteochondroza jest uważana za najczęściej diagnozowaną patologię kręgosłupa. Rocznie rejestruje się kilka tysięcy nowo zdiagnozowanych przypadków choroby. Eksperci przypisują to siedzącemu trybowi życia ludności.

W celu zapobiegania rozwojowi osteochondrozy istnieją specjalne zalecenia, których przestrzeganie zmniejszy ryzyko zaostrzenia choroby. Kiedy pojawiają się pierwsze oznaki patologii kręgosłupa, należy skontaktować się z lekarzem w celu diagnozy i późniejszego leczenia.

struktura kręgosłupa

Definicja

Osteochondroza jest chorobą zwyrodnieniowo-dystroficzną kręgosłupa, która atakuje krążki międzykręgowe. Początek patologii jest możliwy w każdym wieku. Ostatnio nastąpił wzrost wykrywalności osteochondrozy z powodu nieaktywnego trybu życia populacji. Nadmierne obciążenie kręgosłupa podczas siedzącego trybu życia, wykonywania ciężkiej pracy fizycznej, przy otyłości, negatywnie wpływa na stan krążków międzykręgowych. Połączenie czynników predysponujących prowadzi do ścieńczenia powierzchni kręgów, pojawienia się pęknięć i patologicznych narośli. W rezultacie zaburzone zostaje odżywianie i mikrokrążenie w dotkniętym obszarze kręgosłupa.

Objawy osteochondrozy w początkowej fazie rozwoju choroby charakteryzują się łagodnym nasileniem. W związku z tym spóźnia się apel o pomoc medyczną. Postęp procesu prowadzi do zniszczenia kręgów, uporczywego zespołu bólowego, upośledzenia wrażliwości i trudności w samodzielnym poruszaniu się. Aby zapobiec pojawieniu się ciężkiego stadium choroby, istnieją zalecenia profilaktyczne mające na celu zminimalizowanie liczby zaostrzeń osteochondrozy kręgosłupa.

Obecnie istnieją różne metody leczenia chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa. Wyboru terapii dokonuje wyłącznie lekarz prowadzący na podstawie wstępnej diagnozy osteochondrozy.

Powoduje

Głównym czynnikiem prowokującym rozwój osteochondrozy jest nieprawidłowy rozkład obciążenia kręgosłupa. Prowadzi to do zmian w strukturach chrząstki. W miarę postępu choroby kręgi ulegają zniszczeniu.

Oprócz głównej przyczyny choroby istnieją czynniki prowokujące, których obecność zwiększa ryzyko osteochondrozy kręgosłupa. Obejmują one:

  • Nieaktywny styl życia. Brak aktywności fizycznej prowadzi do osłabienia gorsetu mięśniowego. Dotknięty kręgosłup nie jest wspierany przez mięśnie pleców. Jednocześnie nasila się nasilenie objawów klinicznych choroby.
  • Skolioza. Krzywizna kręgosłupa poprzedza rozwój osteochondrozy. Dlatego ważne jest, aby ćwiczyć postawę ze szkoły.
  • Ciężka praca fizyczna. Codzienne przeciąganie ciężkich przedmiotów, podnoszenie ciężarów negatywnie wpływa na stan kręgosłupa. Nagłe ruchy mogą wywołać zaostrzenie choroby. Ponadto duża aktywność fizyczna jest przyczyną rozwoju przepuklin międzykręgowych.
  • Uraz kręgosłupa. Siniaki, wstrząsy, upadki na plecy zwiększają prawdopodobieństwo osteochondrozy kręgosłupa.
  • Nierównowaga hormonalna. Zaburzenia metaboliczne zakłócają wchłanianie składników odżywczych.
  • Obciążenie dziedziczne. Obecność predyspozycji do występowania chorób zwyrodnieniowych-dystroficznych zwiększa ryzyko rozwoju osteochondrozy kręgosłupa.
  • Częsta hipotermia.
  • Dłuższy pobyt w stanie napięcia nerwowego.
  • Ciąża. Ciąża mnoga w większym stopniu przesuwa środek ciężkości ciała. Przy słabym gorsecie mięśniowym wzrasta ryzyko chorób dystroficznych kręgosłupa.

ból szyi z osteochondrozą

Objawy

Kliniczne objawy osteochondrozy zależą od lokalizacji procesu zwyrodnieniowo-dystroficznego. Zgodnie z tym istnieją:

  • Osteochondroza szyjna. Odnosi się do najczęstszej lokalizacji choroby ze względu na dużą ruchomość kręgów w szyi.
  • Osteochondroza klatki piersiowej. Jest wykrywany rzadziej w porównaniu z osteochondrozą szyjną i lędźwiowo-krzyżową.
  • Osteochondroza lędźwiowo-krzyżowa. Ten rodzaj choroby stanowi około 50% wszystkich zdiagnozowanych przypadków.
Osteochondroza szyjna Osteochondroza klatki piersiowej Osteochondroza lędźwiowo-krzyżowa
Zespół bólowy Lokalizacja bólu w osteochondrozie kręgosłupa szyjnego jest zróżnicowana. Najczęstszy zespół bólowy zlokalizowany jest w okolicy szyjnej, górnej obręczy barkowej. Może wystąpić ból głowy i zawroty głowy. Nasilenie objawów klinicznych zależy od stopnia choroby zwyrodnieniowo-dystroficznej kręgosłupa. Nasilenie bólu może być różne, od bólu, ciągnięcia do przeszywającego, ostrego. Nasila się przy aktywnych ruchach lub przez długi czas w niewygodnej pozycji. W przypadku osteochondrozy klatki piersiowej ból promieniuje do dolnej części pleców, klatki piersiowej, ramion W przypadku osteochondrozy lędźwiowo-krzyżowej charakterystyczne są bolesne bóle ciągnące w dolnej części pleców, promieniujące do okolic pośladka i pachwiny. Zespół bólowy nasila się wraz z obciążeniem kręgosłupa. Przy przedłużonym zgięciu ból nie pozwala na ruchy wyprostu.
Upośledzona wrażliwość skóry Korzenie nerwowe są ściskane pod wpływem niszczących kręgów. W dotkniętym obszarze występuje uczucie mrowienia i drętwienia. Pojawia się jednostronny spadek lub wzrost wrażliwości skóry. Objawy te w przypadku osteochondrozy klatki piersiowej są dość wyraźnie wyrażone. Wrażliwość skóry może być zmniejszona lub zwiększona. Szczypanie korzeni nerwowych w wyniku dystrofii kręgów prowadzi do upośledzenia wrażliwości w okolicy lędźwiowej, pośladkowej, a także w kończynach dolnych. Ten objaw kliniczny można wyrazić jako wzrost lub spadek wrażliwości skóry.
Słabe mięśnie Na skutek ucisku korzeni kręgosłupa pojawia się objaw osłabienia mięśni. W ramionach i barkach pojawiają się zaburzenia ruchowe. Najczęściej zmiana jest jednostronna. Klęska kręgosłupa piersiowego powoduje osłabienie gorsetu mięśniowego. Najczęściej dotyczy to mięśni brzucha, kończyn dolnych i pleców. Spadkowi napięcia mięśniowego towarzyszy zmniejszenie odruchów ścięgnistych, przerzedzenie masy mięśniowej kończyn dolnych. W miarę rozwoju osteochondrozy dochodzi do zaniku mięśni.
Zaburzenia krążenia Zespół tętnic kręgowych występuje, gdy tętnica zasilająca mózg jest zaciśnięta. Wynika to z niestabilnej pozycji kręgów w odcinku szyjnym kręgosłupa. Objawowy zespół tętnic kręgowych objawia się zawrotami głowy, bólem głowy, nudnościami, ciężkością głowy, szumami usznymi. Ponadto niezwykle rzadko zdarza się uczucie guzka w gardle i zaburzenia połykania. Ból w odcinku piersiowym kręgosłupa wywołuje skurcz naczyń kończyn dolnych. Symptomatycznie wyraża się to w „pełzających skradaniech", mrowienie i drętwienie w nogach. Osteochondroza kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego charakteryzuje się upośledzeniem mikrokrążenia w dotkniętym obszarze. Prowadzi to do blednięcia skóry nóg. W przyszłości rozwijają się szwy, swędzące bóle kończyn dolnych.
Zaburzenia wegetatywne Ucisk włókien nerwowych w odcinku szyjnym kręgosłupa prowadzi do zwiększonej potliwości skóry, zmiany jej koloru. W miarę postępu choroby pojawiają się ostre, piekące bóle kończyn, zespół obrzęków. Ból w odcinku piersiowym kręgosłupa wywołuje skurcz naczyń kończyn dolnych. Symptomatycznie wyraża się to w „pełzających skradaniech", mrowienie i drętwienie w nogach. Ten objaw kliniczny występuje w wyniku ucisku korzeni nerwowych. Pod tym względem kończyna dolna nabiera niebieskawego odcienia, wzrasta pocenie się.

Stopnie

Nasilenie objawów klinicznych, a także metody leczenia osteochondrozy kręgosłupa zależą od stopnia jego rozwoju. Zgodnie z tym istnieją:

Scena Objawy kliniczne Co dzieje się z kręgosłupem
Pierwszy Przedkliniczny etap osteochondrozy kręgosłupa nie ma specyficznych objawów klinicznych. Może wystąpić niewielki dyskomfort w plecach, zmęczenie przy nadmiernym wysiłku fizycznym. W związku z tym wykrycie osteochondrozy na pierwszym etapie jest niezwykle rzadkie. Zmiany patologiczne w kręgosłupie dopiero się tworzą. Ich ustalenie jest możliwe dzięki badaniom instrumentalnym.
Drugi W obszarze dotkniętego chorobą kręgosłupa pojawia się silny ból. Nie znika bez zażycia środków przeciwbólowych. Zespół bólowy wzrasta wraz z wysiłkiem fizycznym. Towarzyszy mu sztywność ruchów i ograniczona mobilność. Temu etapowi towarzyszą zaburzenia troficzne w kręgach. Ich włókna zaczynają się rozpadać, a wysokość krążka międzykręgowego maleje. Takie zmiany przyczyniają się do ucisku korzeni nerwowych i naczyń krwionośnych.
Trzeci Zespół bólowy staje się bardziej intensywny. Napromienianie bólu pojawia się w innych częściach kręgosłupa. Objawy nie tylko pogarszają się wraz z wysiłkiem fizycznym, ale także z długotrwałym staniem lub siedzeniem. Na tym etapie osteochondrozy kręgosłupa mogą pojawić się zaburzenia wrażliwości. Pojawia się występ z powodu zniszczenia pierścienia włóknistego kręgów. Proces rozprzestrzenia się na włókna nerwowe, powodując ich uszczypnięcie. Dalszy rozwój choroby prowadzi do przepukliny. W trzecim etapie kręgi mogą być przemieszczone względem siebie.
Czwarty Zespół ostrego bólu utrudnia samodzielne poruszanie się. W zależności od dotkniętego odcinka kręgosłupa występuje stabilne upośledzenie wrażliwości. Czwarty etap osteochondrozy jest przewlekły i występuje z częstymi nawrotami. Stopień procesów degeneracyjno-dystroficznych osiąga maksimum. Następuje nieodwracalne zniszczenie kręgów i ich wzajemne przesunięcie. Przewlekłej postaci osteochondrozy towarzyszy pojawienie się narośli kostnych na kręgach, prowadzących do ucisku nerwów i naczyń krwionośnych.

Efekty

Brak leczenia osteochondrozy kręgosłupa i nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących jej zapobiegania przyczyniają się do rozwoju powikłań. Ta sytuacja znacznie pogarsza rokowania na powrót do zdrowia. Główne powikłania osteochondrozy obejmują:

  • Formacja przepukliny. Odnosi się do najczęściej diagnozowanych powikłań osteochondrozy. Przepuklina dysku powstaje w wyniku przemieszczenia jądra dysku poza pierścieniem włóknistym. Nasilenie objawów zależy od wielkości i lokalizacji formacji. Najczęściej przepuklina komplikuje kręgosłup lędźwiowo-krzyżowy.
  • Pojawienie się występów. Ten stan poprzedza powstanie przepukliny kręgosłupa. Występy powstają w związku z zaburzeniami troficznymi w okolicy kręgów. Prowadzi to do zmniejszenia jego wysokości, elastyczności i pojawienia się pęknięć.
  • Zapalenie korzeni. Zapalenie korzeni rdzenia kręgowego występuje w wyniku ich uszczypnięcia. Zapaleniu korzeni nerwowych towarzyszy silny ból i poważne ograniczenie ruchomości. Ponadto mogą wystąpić zaburzenia czucia.
  • Zanik mięśni kończyn. Spadek masy mięśniowej kończyn następuje z powodu naruszenia ich dopływu krwi.
  • Paraliż kończyn dolnych. Ciężkiemu stopniowi osteochondrozy towarzyszą poważne zmiany zwyrodnieniowo-dystroficzne w kręgach. Prowadzi to do uszczypnięcia korzeni nerwowych. Skrajnym stopniem upośledzenia wrażliwości kończyn jest ich paraliż.
  • Udar kręgosłupa. Rzadko jednak istnieje tendencja do „odmładzania" tej diagnozy. Naruszenie krążenia krwi w kręgosłupie z powodu osteochondrozy może prowadzić do rozwoju niedokrwienia rdzenia kręgowego.

Rozwój powikłań osteochondrozy kręgosłupa występuje dość często z powodu późnego szukania pomocy medycznej. W związku z tym eksperci zalecają poddanie się badaniu diagnostycznemu w obecności pierwszych objawów choroby.

objawy osteochondrozy kręgosłupa

Diagnostyka

W celu identyfikacji obecności osteochondrozy kręgosłupa specjaliści stosują laboratoryjne i instrumentalne metody diagnostyczne. Wśród nich są:

  • Zbieranie skarg i anamneza choroby. Wyjaśniono główne objawy kliniczne osteochondrozy, czas wystąpienia objawów, a także czynniki predysponujące do rozwoju choroby.
  • Kontrola. Postawa jest badana w celu wykrycia skrzywienia kręgosłupa. Następnie skóra jest badana w celu wykrycia przekrwienia skóry w dotkniętym obszarze. Za pomocą palpacji punktów przykręgowych kręgosłupa określa się odcinek zmiany. Mrowienie igłą służy do wykrycia naruszenia wrażliwości.
  • Badanie rentgenowskie. Ta metoda badania osteochondrozy kręgosłupa jest jedną ze standardowych miar diagnostycznych. Za jego pomocą można określić obecność zwężeń pęknięć międzykręgowych, przepuklin, a także zmniejszenie wysokości krążka kręgowego.
  • CT, MRI. Rezonans magnetyczny jest uważany za najbardziej informacyjną metodę diagnozowania przepukliny krążków kręgowych. Za pomocą MRI określa się lokalizację przepukliny i jej rozmiar.

Nowoczesny szpital posiada pełen zakres badań diagnostycznych niezbędnych do identyfikacji osteochondrozy kręgosłupa. Najnowszy sprzęt pozwala dokładnie zdiagnozować dotknięty obszar, a także obecność lub brak powikłań choroby zwyrodnieniowo-dystroficznej. Na podstawie uzyskanych danych doświadczeni neurolodzy i kręgolodzy przepisują indywidualną terapię, dobraną zgodnie ze stadium choroby.

Leczenie

Terapia chorób zwyrodnieniowych i dystroficznych kręgosłupa zależy od dotkniętego obszaru. Wspólne dla wszystkich rodzajów osteochondrozy jest następujące leczenie:

  1. Terapia lekami.
  2. Fizjoterapia.
  3. Masaż.
  4. Fizjoterapia.

Leczenie osteochondrozy ma na celu złagodzenie objawów. Osiąga się to dzięki przeciwbólowemu i przeciwzapalnemu działaniu leków. Skład terapii przeciw osteochondrozie obejmuje:

  • Lek. Aby osiągnąć efekt przeciwbólowy i przeciwzapalny, przepisywane są leki z grupy NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne). Niesteroidowe leki przeciwzapalne można stosować w postaci tabletek, postaci do wstrzykiwania lub w postaci maści do stosowania miejscowego. Aby złagodzić skurcz mięśni w osteochondrozie kręgosłupa szyjnego, przepisywane są środki zwiotczające mięśnie. Leki z tej grupy łagodzą hipertonię mięśni występującą w odpowiedzi na zespół bólowy. Ponadto stosowanie oczywiście chondroprotektorów jest zawarte w złożonym leczeniu farmakologicznym choroby. Ich celem jest odbudowa tkanki stawowej i chrzęstnej. Leki z grupy chondroprotekcyjnej zapobiegają dalszemu niszczeniu kręgów.
  • Fizjoterapia. Kompleksowa terapia osteochondrozy kręgosłupa szyjnego obejmuje zabiegi fizjoterapeutyczne. Aby to zrobić, wyznacz: Elektroforeza. Pod wpływem słabego prądu dochodzi do transdermalnej penetracji środka przeciwbólowego do organizmu. Magnetoterapia. Zabieg polega na poddaniu okolicy szyi działaniu pola magnetycznego o niskiej częstotliwości. Dzięki temu uzyskuje się efekt przeciwbólowy i przeciwzapalny. Okłady parafinowe. Okłady lecznicze wykonywane są w celu złagodzenia bólu i zmniejszenia stanu zapalnego.
  • Masaż. Celem masażu strefy szyjno-kołnierzowej jest poprawa krążenia krwi w dotkniętym obszarze, złagodzenie napięcia mięśniowego i przywrócenie trofizmu w kręgosłupie. Masaż szyi jest przeciwwskazany w ostrym okresie. Musi być włączony do kompleksu leczenia osteochondrozy w okresie ustąpienia objawów klinicznych. Technika masażu powinna być delikatna i delikatna, wykluczone są szorstkie i bolesne ruchy.
  • Fizjoterapia. Gimnastyka kręgosłupa szyjnego zmniejsza ryzyko wystąpienia i zaostrzenia osteochondrozy. Dzięki systematycznemu wdrażaniu ćwiczeń fizykoterapeutycznych wzmacniane są mięśnie szyi, poprawia się ruchomość kręgów, łagodzi się skurcze mięśni.

Aby złagodzić objawy osteochondrozy szyjki macicy, stosuje się produkty ortopedyczne. Obejmują one:

  • Poduszka ortopedyczna. Nieprawidłowa pozycja głowy podczas snu powoduje zaostrzenie osteochondrozy kręgosłupa szyjnego. W celu zminimalizowania ryzyka nawrotu zaleca się stosowanie poduszki ortopedycznej. Wysokość i sztywność dobierane są indywidualnie w zależności od preferencji pozycji do spania.
  • Materac ortopedyczny. Oprócz poduszki ortopedycznej musisz wybrać wygodny materac. Wybór dokonywany jest w zależności od stadium choroby. Należy wziąć pod uwagę sztywność i wypełnienie materaca ortopedycznego.
  • Gorset. Aby złagodzić ból w osteochondrozie kręgosłupa, zaleca się noszenie gorsetu podtrzymującego. Również stosowanie tego produktu ortopedycznego jest wskazane przy urazach, operacjach kręgosłupa. Czas noszenia gorsetu ustala lekarz w zależności od stadium choroby.
  • Kołnierzyk z cholewki. Służy do osteochondrozy kręgosłupa szyjnego. Głównym wskazaniem do stosowania obroży jest zespół tętnic kręgowych. Dobór obroży odbywa się w zależności od wymaganej sztywności i wysokości szyi. Noszenie obroży Shants łagodzi bóle głowy, zawroty głowy i hałas w głowie, który występuje, gdy dotknięty jest kręgosłup szyjny.

Powyższe fundusze mają na celu złagodzenie objawów choroby i zminimalizowanie liczby zaostrzeń osteochondrozy kręgosłupa. Wybór produktów ortopedycznych odbywa się w zależności od lokalizacji choroby i stopnia jej rozwoju. Zalecenia dotyczące zbierania funduszy wydaje lekarz prowadzący po badaniu diagnostycznym.

Leczenie operacyjne

Głównym rodzajem interwencji chirurgicznej w osteochondrozie kręgosłupa szyjnego jest discektomia. Jego istota polega na usunięciu zniszczonego krążka międzykręgowego z dalszym nieruchomym mocowaniem sąsiednich kręgów przez zrost. W takim przypadku operacja chirurgiczna zapobiegnie dalszemu rozwojowi procesu zwyrodnieniowo-dystroficznego.

Operacja zwana mikrodiscektomią jest bardzo podobna do discektomii. Odbywa się to za pomocą specjalnego mikroskopu. W krążku chirurg wykonuje małe nacięcie, przez które usuwa się fragment jądra miażdżystego. Jednocześnie tkanki są minimalnie uszkodzone, co zmniejsza ryzyko powikłań po operacji.

W niektórych przypadkach dyskektomię wykonuje się za pomocą endoskopu. Wykonywany jest z jednopoziomową zmianą fragmentu kręgosłupa. Podczas operacji tkanki praktycznie nie ulegają uszkodzeniu, a pacjent jest wypisywany już kilka dni po operacji.

Czasami wykonuje się laminektomię wraz z discektomią, która polega na usunięciu kawałka tkanki kostnej. Taka operacja prowadzi do powstania pustej przestrzeni, dzięki czemu zmniejsza się nacisk pacjenta na nerw, a zatem znika zespół bólowy.

Laminektomia to skomplikowana operacja.

fizjoterapia w leczeniu osteochondrozy

Rehabilitacja po zabiegu

Operacja w ramach programu leczenia osteochondrozy jest jedną z najbardziej złożonych interwencji chirurgicznych. Towarzyszy mu wysokie ryzyko powikłań, w tym infekcji, uszkodzenia opon mózgowych.

W przypadku dostępu od przodu szyjki macicy istnieje ryzyko urazu dróg oddechowych, głosu lub urazu przełyku. W przypadkach, w których nie wykonano spondylozy, zespolenie kręgów jest bardzo trudne.

Nawet po udanej operacji konieczne jest monitorowanie stanu pacjenta w warunkach szpitalnych. Ile czasu zajmie spędzenie w murach szpitala, lekarze ustalają indywidualnie dla każdego pacjenta. Należy zrozumieć, że operacja kręgosłupa jest najtrudniejszą interwencją chirurgiczną, dlatego po jej przeprowadzeniu osoba musi znajdować się pod całodobowym nadzorem lekarzy.

Okres rehabilitacji obejmuje również różne zabiegi fizjoterapeutyczne i ćwiczenia fizjoterapeutyczne.

Zapobieganie

Aby zminimalizować ryzyko zaostrzenia osteochondrozy kręgosłupa, konieczne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących zapobiegania chorobie. Obejmują one:

  • Aktywny styl życia. Regularna odpowiednia aktywność fizyczna jest niezbędna do wzmocnienia gorsetu mięśniowego. Zmniejsza to obciążenie kręgosłupa. Zajęcia sportowe poprawiają ruchomość kręgów, co jest niezbędne, aby zapobiec zaostrzeniu osteochondrozy.
  • Masaż. Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa powoduje skurcze mięśni. Aby pozbyć się objawu, a także zmniejszyć ryzyko jego zaostrzenia, należy regularnie poddawać się masażowi. Doświadczony masażysta wybiera taktykę masażu w zależności od dotkniętego obszaru i obecności współistniejącej patologii.
  • Kontrola wagi. Nadwaga dodatkowo obciąża kręgosłup, zwiększając nasilenie objawów. Dlatego konieczna jest terminowa walka z otyłością.
  • Walcz z zaburzeniami postawy od wczesnego dzieciństwa. Skolioza jest czynnikiem predysponującym do rozwoju osteochondrozy kręgosłupa. Najczęściej skrzywienie kręgosłupa obserwuje się od wczesnego dzieciństwa. Profilaktyka skoliozy odbywa się z ławki szkolnej. Ten środek minimalizuje ryzyko rozwoju osteochondrozy.
  • Zbilansowane i racjonalne odżywianie. Do osiągnięcia dwóch celów potrzebne jest kompletne menu. Pierwszym z nich jest zapewnienie odpowiedniego spożycia minerałów, witamin i pierwiastków śladowych. Włączenie do diety pokarmów bogatych w wapń, białko, magnez jest niezbędne w zapobieganiu niszczącym chorobom kręgosłupa, skurczom mięśni. Drugim celem zbilansowanej i zbilansowanej diety jest kontrola nadwagi, która negatywnie wpływa na stan kręgosłupa.
  • Reżim pracy. W przypadku patologii kręgosłupa konieczne jest ograniczenie ciężkiej pracy fizycznej. Jeśli nie jest to możliwe, użyj ortezy podtrzymującej, aby odciążyć kręgosłup. Kiedy siedzisz przez długi czas, zaleca się okresowe przerywanie, aby wykonywać lekkie ćwiczenia fizyczne.

Te środki zapobiegawcze pomogą zmniejszyć możliwość pojawienia się lub nawrotu osteochondrozy kręgosłupa.